Kuszenie św. Antoniego
🎧 To dzieło ma audioprzewodnik – posłuchaj w aplikacjiPrzed tobą stoi naga kobieta pośrodku zielono-niebieskiej gęstwiny. Jedno ramię unosi wysoko, trzymając nad głową jasną draperię. Odwraca twarz, długie brązowe włosy opadają jej na plecy, a ona zdaje się robić coś, co wymaga całej jej uwagi. Spójrz na postać kucającą po jej lewej stronie, nisko pochyloną, ubraną w brązową szatę i czerwono-niebieski płaszcz. Jej brodata twarz ginie częściowo w cieniu. Zwróć też uwagę na małe nagie dzieci przy prawej krawędzi obrazu: wiją się i pochylają, a jedno z nich skłania się ku skalistemu podłożu na pierwszym planie.
To właśnie te przygarbione i wijące się ciała sprawiają, że scena wydaje się niepokojąca, a nie spokojna. Farba kładziona jest krótkimi, gęstymi, kierunkowymi pociągnięciami, a ciężkie, ciemne kontury wokół postaci utrzymują je w miejscu. Dzięki temu uniesione ramię kobiety i pochylony cień obok niej tworzą napiętą wymianę, a nie spokojną pozę. Paul Cézanne mógłby złagodzić te efekty, ale pozostawia krawędzie szorstkie, a formy niedokończone, przez co kuszenie zapowiedziane w tytule pozostaje czymś, co bardziej się odczuwa, niż potrafi nazwać.
Paul Cézanne był kluczowym francuskim malarzem postimpresjonistycznym, urodzonym 19 stycznia 1839 roku w Aix-en-Provence. Pochodził z zamożnej rodziny, co dało mu swobodę w dążeniu do sztuki, mimo oczekiwań ojca, by dołączył do rodzinnego biznesu bankowego. Jego wczesne wpływy obejmowały romantyzm i realizm, ale ostatecznie stworzył unikalny styl, który podkreślał strukturę i formę, łącząc impresjonizm z rodzącym się kubizmem.
Prace Cézanne'a charakteryzowały się powtarzalnymi pociągnięciami pędzla i charakterystycznym użyciem płaszczyzn kolorystycznych, co odzwierciedlało jego głębokie zaangażowanie w tematy. Początkowo spotkał się z sceptycyzmem i kpinami, ale znalazł wsparcie wśród innych artystów i kilku wnikliwych kolekcjonerów, co doprowadziło do jego pierwszej wystawy indywidualnej w 1895 roku. Jego innowacyjne podejście położyło fundamenty pod nowoczesną sztukę, zyskując tytuł "ojca nas wszystkich" od późniejszych mistrzów, takich jak Picasso i Matisse.
Pomimo burzliwych relacji z rodziną i krytykami, nieustanna pogoń Cézanne'a za artystyczną prawdą i odnową tradycyjnych metod ugruntowała jego miejsce w historii sztuki jako postaci transformacyjnej, której dziedzictwo wciąż inspiruje. Zmarł 22 października 1906 roku, pozostawiając po sobie dorobek, który głęboko wpłynął na kierunek nowoczesnej sztuki.
Przez pewien czas obraz należał do kolekcjonera Arsène’a Alexandre’a, a w maju 1903 roku został sprzedany w paryskiej galerii Georges’a Petita jako pozycja numer osiem na aukcji. Następnie trafił do kolekcji Eugène’a Blota, potem Auguste’a Pellerina, a później jego syna, Jeana-Victora Pellerina. W 1982 roku państwo przyjęło go w zamian za należny podatek spadkowy na rzecz muzeów narodowych i przekazało do Musée d’Orsay, gdzie nosi numer inwentarzowy RF 1982 46. Od tego czasu obraz często wypożyczano na wystawy. Pokazywano go między innymi na retrospektywie twórczości Paula Cézanne’a w Paryżu w 1907 roku, na paryskiej wystawie poświęconej Cézanne’owi w 1936 roku, a także na licznych wystawach międzynarodowych w latach 90. i 2000., między innymi w Tokio, Hiroszimie i Kioto w 2008 roku.
Kobieta stoi pośrodku, odwracając pochyloną głowę, a jasna draperia, którą trzyma nad sobą, jest jedną z nielicznych chłodnych, świetlistych plam pośród tej całej gęstwiny liści. Po jej lewej stronie przygarbiona, ciemna postać niemal ginie pod brązową szatą i czerwono-niebieskim płaszczem, a za nią ledwie majaczą jaśniejszy tors i czerwonawa sylwetka — bardziej zarys niż ciało. Po prawej małe nagie dzieci wiją się i kucają w luźnej grupie, a na dole, na kamienistym podłożu, leżą ciemne, okrągłe naczynie i mała otwarta książka, jakby ktoś je zostawił, gdy przed chwilą przerwał czytanie. Niebo jest głęboko błękitne, z drobnymi białymi obłokami, wysoko nad gęstwiną. Farba została nałożona krótkimi, ciężkimi pociągnięciami, prowadzonymi w określonych kierunkach, a ciemne kontury odgradzają od siebie postacie, nadając im sztywność, jakby były wyrzeźbione.
W historii własności obrazu odnotowano sprzedaż w 1903 roku za pośrednictwem galerii Georges’a Petita w Paryżu. Odbyła się ona w ramach aukcji noszącej własną nazwę, a dzieło figurowało w katalogu pod numerem ósmym.
Dzieło przechodziło przez ręce kilku prywatnych kolekcjonerów: najpierw Arsène’a Alexandre’a, następnie Eugène’a Blota, Auguste’a Pellerina i jego syna Jean-Victora Pellerina, aż w 1982 roku państwo przyjęło je w zamian za należny podatek spadkowy.
Państwo przyjęło je w ramach zapłaty podatku spadkowego należnego muzeom narodowym, zamiast kupić je za gotówkę.
W 2008 roku wypożyczono je na wystawę „Paryż i paryżanie (1830–1930)” w Tokio, Hiroszimie i Kioto w Japonii; dzieło prezentowano także na wystawach w Kopenhadze, Budapeszcie, Warszawie, Bukareszcie i Bazylei.
