Portret kardynała Richelieu
Richelieu stoi w całej postaci, niemal naturalnej wielkości, w szkarłatnej kardynalskiej pelerynie, której ciężki tren rozlewa się po podłodze. Przyjrzyj się, jak układa się ta peleryna: jej lśniące fałdy chwytają światło i zdają się dźwigać ciężar człowieka, który się w nią spowija. Spod niej widać komżę obszytą białą koronką, a mały biały krzyż na piersi wskazuje jego rangę kościelną. Dłoń opuszczona wzdłuż boku trzyma czerwony kwadratowy biret — przedmiot, który jednoznacznie oznacza jego urząd.
Właśnie te szczegóły są tu najważniejsze. Sylwetka tworzy piramidę, szeroką u podstawy i zwężającą się ku głowie, co nadaje portretowi poczucie stabilności, a wzrok mężczyzny pada wprost na widza. Richelieu był wówczas pierwszym ministrem Ludwika XIII i znajdował się u szczytu potęgi. Obraz powstał po to, by ukazać tę potęgę jako opanowaną i niewzruszoną.
Dzieje samego obrazu są dość dobrze znane. Prawdopodobnie miał trafić do Hôtel de Toulouse, a z czasem przeszedł w ręce Ludwika II Phélypeaux, markiza de La Vrillière, a następnie księcia Penthièvre.
Philippe de Champaigne był wybitnym francuskim malarzem barokowym, urodzonym 26 maja 1602 roku w Brukseli. Pochodząc z skromnego środowiska, kształcił się pod okiem znanych artystów, zanim w 1621 roku przeniósł się do Paryża, gdzie stał się niezależnym mistrzem. Champaigne zyskał uznanie jako malarz królowej, tworząc znaczące dzieła dla rodziny królewskiej i instytucji religijnych. Jego styl ewoluował od żywych wpływów Rubensa do bardziej surowego podejścia, charakteryzującego się psychologiczną głębią jego postaci.
Jako jeden z założycieli Académie royale de peinture et de sculpture odegrał kluczową rolę w kształtowaniu francuskiej sztuki w czasach Ancien Régime. Do jego znaczących dzieł należą portrety francuskiego dworu oraz sceny religijne, takie jak "Ex-Voto", które odzwierciedlają jego życie osobiste i jansenistyczne przekonania. Dziedzictwo Champaigne'a przetrwało dzięki jego mistrzowskim kompozycjom i emocjonalnej głębi jego obrazów, zapewniając mu miejsce w historii sztuki jako kluczowej postaci epoki baroku. Zmarł 12 sierpnia 1674 roku, pozostawiając po sobie bogate dziedzictwo artystyczne.
Obraz powstał prawdopodobnie około 1635–1640 roku i jest jednym z dwudziestu jeden portretów kardynała Richelieu namalowanych przez Philippe’a de Champaigne’a. Prawdopodobnie miał trafić do Hôtel de Toulouse. Później należał do Louisa II Phélypeaux, markiza de La Vrillière, a następnie do księcia Penthièvre. W 1793 roku został skonfiskowany z kolekcji księcia w zamku Anet, a w 1798 roku przekazano go do Luwru, gdzie znajduje się do dziś. W XIX wieku, podczas podklejania płótna, powiększono je o pas szerokości 20 cm u góry i po 5 cm z każdej strony. Oznacza to, że obraz, który widzisz, nie ma dokładnie takich wymiarów, jakie miał pierwotnie.
Płótno ma około 2,22 na 1,55 metra, więc postać została ukazana niemal w naturalnej wielkości i zdaje się stać tuż przed tobą. Paleta opiera się na kilku wyrazistych barwach: łososiowoczerwonej pelerynie o lśniących fałdach, której tren spływa na szarą, wyłożoną płytkami posadzkę, oraz ciemnobrązowo-czarnej kotarze z wijącymi się motywami roślinnymi i ozdobami przypominającymi węzły. Biały kołnierz peleryny, komża obszyta koronką, szare rękawy z koronkowymi mankietami i bladozielononiebieska szata przy szyi wprowadzają w tę ciemną przestrzeń drobne, jasne akcenty. Portretowany stoi w trzech czwartych, zwrócony w lewo, a jego wzrok kieruje się z powrotem ku tobie. Uniesiona dłoń jest zgięta, palce zaś podkurczone; opuszczona lewa ręka trzyma czerwony, kwadratowy biret. Siwe włosy po bokach, spiczaste wąsy i bródka oraz mała czerwona piuska dopełniają wizerunku. Na obrazie nie widać żadnego napisu.
Obraz nie powstał z myślą o publicznej ekspozycji w zwykłym tego słowa znaczeniu: z informacji wynika, że prawdopodobnie przeznaczono go do Hôtel de Toulouse, a później przechodził z rąk do rąk prywatnych właścicieli, zanim trafił do Luwru.
Tak, był jednym z założycieli Królewskiej Akademii Malarstwa i Rzeźby, założonej w Paryżu w 1648 roku.
