Zdjęcie: Francesco Bini
Pejzaż Południa
🎧 To dzieło ma audioprzewodnik – posłuchaj w aplikacjiSpójrz na niewielki łukowy mostek pośrodku obrazu, z ciemnym prześwitem ujętym w ramę niskich, zielonych krzewów. Nad nim rozciąga się bladoniebieskie niebo, ale nie jest gładkie: przenikają je wirujące, cienkie białe pociągnięcia, niczym wiatr nad wodą. Te ślady pędzla nie są ukryte. Farba jest rzadka i płynna, a każde pociągnięcie można prześledzić aż do ręki, która je wykonała.
Mostek i mur wspólnie stanowią spokojny punkt oparcia kompozycji. Mostek nadaje rozległemu, otwartemu pejzażowi ludzką skalę, a mur w nasyconym pomarańczowym kolorze kieruje wzrok z powrotem ku wzgórzu z domami o kremowych ścianach i czerwonych dachach. Pociągnięcia pędzla na niebie ożywiają całą powierzchnię, dzięki czemu nawet najbardziej puste miejsce sprawia wrażenie opracowanego i pełnego ruchu.
Informacje o materiale są skromne, ale konkretne. Obraz olejny na płótnie ma wymiary 65 na 54 centymetry i w Paryżu znany jest jako „Pejzaż Południa”. Należy do zbiorów muzeum pod numerem inwentarzowym RF 1963-39. Wcześniej był własnością Guillaume’a Paula, a później pani Walter, wdowy po Jeanie Walterze. Pokazywano go w Carnegie Institute w Pittsburghu w 1936 roku, w Musée national d’art moderne w Paryżu w 1954 roku oraz w galerii Wildenstein w Londynie w 1957 roku. André Derain namalował go na początku lat trzydziestych, w okresie, gdy odszedł od jaskrawych barw swojej młodości na rzecz bardziej uporządkowanego, tradycyjnego stylu. Tematem obrazu jest pejzaż południa, a wymieniona w dokumentacji miejscowość Eygalières to prowansalska wieś, w której malarz spędzał czas.
Pejzaż, który widzisz, jest dziełem człowieka, który nauczył się równoważyć intensywność barw z przemyślaną kompozycją.
André Derain był kluczowym francuskim artystą, urodzonym 17 czerwca 1880 roku w Chatou, niedaleko Paryża. Współzałożył ruch fowistów obok Henri Matisse'a, znanego z odważnego użycia koloru i ekspresyjnego pędzla. Wczesne prace Deraina z lat 1905-1906 prezentowały żywe barwy, które kwestionowały tradycyjną estetykę, zyskując przydomek "les Fauves" lub "dzikie bestie". Jego czas w Londynie jeszcze bardziej rozwijał jego styl, gdzie stworzył serię uderzających obrazów, które uchwyciły istotę miasta za pomocą innowacyjnych technik.
Po I wojnie światowej Derain przeszedł w kierunku bardziej klasycznego podejścia, pod wpływem Starych Mistrzów i pragnienia porządku w sztuce. Ta zmiana oznaczała jego pojawienie się jako lidera w ruchu odnowionego klasycyzmu, gdzie łączył swoje teatralne zainteresowania z sztukami wizualnymi. Pomimo krytyki po wojnie, pozostał znaczącą postacią w okresie międzywojennym, przyczyniając się do projektowania baletów i teatru.
Dziedzictwo Deraina charakteryzuje się jego zdolnością do łączenia ruchów, od fowizmu po klasycyzm, pozostawiając niezatarte ślady w sztuce XX wieku. Zmarł 8 września 1954 roku, zapamiętany jako złożony artysta, który nawigował przez burzliwe zmiany swojego czasu.
Derain namalował to płótno w 1932 lub 1933 roku i taki przedział dat podaje dokumentacja. Zanim trafiło do muzeum, miało dwóch właścicieli: najpierw Guillaume’a Paula, a później panią Walter, wdowę po Jeanie Walterze. Muzeum przechowuje je dziś pod numerem inwentarzowym RF 1963-39. Zanim znalazło się w muzeum, pokazywano je trzykrotnie: w Carnegie Institute w Pittsburghu w 1936 roku, pod numerem 190 w katalogu; w Musée national d’art moderne w Paryżu w 1954 roku, pod numerem 82; oraz w galerii Wildenstein w Londynie w 1957 roku, pod numerem 60. Dokumentacja odsyła także do późniejszego wpisu w katalogu raisonné — katalogu Hooga z 1990 roku, pod numerem 38.
Obraz został namalowany olejem na płótnie i ma wymiary 65 na 54 centymetry, jest więc niewielki i pionowy — mniej więcej wielkości czegoś, co można trzymać na kolanach. Na pierwszym planie powierzchnię budują ziemiste, przygaszone barwy: ochra, jasny brąz i oliwkowa zieleń, szeroko rozłożone na ziemi. Ściana za mostem ma nasycony pomarańczowy kolor, zdecydowanie najgłośniejszy akcent w całym obrazie. Niebo jest blado niebieskie, a przez nie biegną cienkie, białe pociągnięcia, które wiją się i zakręcają. Farba jest nałożona cienko i płynnie, a ślady pędzla pozostawiono widoczne, zamiast je rozcierać — dzięki temu powierzchnia sprawia wrażenie szybkiej, a nie wypolerowanej. Jasna ścieżka zakręca w prawym dolnym rogu, a przy samej prawej krawędzi wysokie, smukłe drzewa o jasnych pniach pochylają się ku niebu; po lewej, przy samej krawędzi, stoi jedno niewielkie drzewo.
Nie, dokumentacja podaje przedział, a nie jeden konkretny rok: obraz powstał w 1932 lub 1933 roku.
Tak, dzieło pokazano w Stanach Zjednoczonych, Francji i Wielkiej Brytanii: w Pittsburghu w 1936 roku, w Paryżu w 1954 roku i w Londynie w 1957 roku.
Tak, obaj malarze pracowali razem latem 1905 roku w śródziemnomorskiej miejscowości Collioure, gdzie Derain ukończył obraz „Pejzaż Południa”.
