Zdjęcie: Marie-Lan Nguyen
amfora panatenajska
Na pomarańczowoczerwonym panelu amfory trzej nadzy biegacze pędzą w lewo. Ich ciała ukazano jako ciemne sylwetki, a linie mięśni i brody wydrapano ostrym narzędziem w czarnej powierzchni. Przyjrzyj się uważnie postaci po prawej: podczas biegu krzyżuje nogi, a jedną rękę wyciąga przed siebie, z otwartą dłonią. Te ryte linie i otwarta dłoń to charakterystyczne akcenty malarza — dzięki nim prosty kontur zamienia się w ciało w ruchu.
Bark, uchwyty i dolna część naczynia pozostają lśniąco czarne, natomiast szyję zdobi pas palmet i ornamentów przypominających lotosy, umieszczonych na pomarańczowym tle. Na powierzchni widać dziś cienkie pęknięcia i ubytki, ponieważ naczynie zrekonstruowano z fragmentów.
Twórca tego dzieła znany jest dziś jedynie jako Malarz Kleofradesa — tak nazwał go w 1910 roku uczony John Beazley, nawiązując do inskrypcji na czarze przechowywanej w Paryżu. Później pelike z imieniem Epiktetosa skłoniła badaczy do przemianowania go na Epiktetosa II, lecz w 1981 roku John Boardman wykazał, że sygnatura na tej czarze jest nowożytnym fałszerstwem, i malarz znów popadł w anonimowość. Działał w Atenach około 510–470 roku p.n.e. Uważa się, że kształcił się u malarza Eutymidesa i był synem garncarza Amasisa. Katalog Beazleya wymienia około 113 waz przypisywanych mu bezpośrednio, a wiele jego dużych naczyń odnaleziono we Włoszech, zwłaszcza w Vulci, co sugeruje, że przeznaczano je na eksport.
Malarz Kleofradesa był anonimowym ateńskim malarzem waz, działającym mniej więcej w latach 510–470 p.n.e. Jego twórczość zalicza się do najwybitniejszych osiągnięć malarstwa czerwonofigurowego. Nazwę tę ukuł w 1910 roku znawca starożytności John Beazley, nawiązując do inskrypcji garncarza „Kleofrades” na czarze przechowywanej obecnie w Paryżu. Później na pelike w Berlinie odkryto podpis malarza Epiktetosa i przez pewien czas nazywano go Epiktetosem II. W 1981 roku John Boardman wykazał jednak, że podpis jest nowożytnym fałszerstwem, więc malarz znów pozostał anonimowy. Badacze sądzą, że był synem garncarza Amasisa i uczniem Eutymidesa, ponieważ jego najwcześniejsze prace bardzo przypominają dzieła mistrza. Sam również kształcił uczniów, wśród nich Malarza Berlińskiego i Malarza Buta.
Jego styl cechowały pewna ręka i energicznie przedstawione, harmonijnie zbudowane postacie. Malował głównie na dużych naczyniach, zwłaszcza kraterach kielichowych, hydriach, amforach panatenajskich i amforach z szyją. Większość zachowanych naczyń znaleziono we Włoszech, szczególnie w etruskiej Vulci, co sugeruje, że wiele z nich przeznaczono na eksport. We wczesnych pracach wciąż pojawiają się czarnofigurowe obramowania i wzory, które stopniowo ustępowały dekoracji czerwonofigurowej, aż w późniejszych dziełach technika ta stała się już wyłączna. Malarza rozpoznaje się przede wszystkim po twarzach: o długich, smukłych oczach, mocnych podbródkach i charakterystycznie oddanych małżowinach usznych. Jego amfory panatenajskie, z których niektóre służyły jako nagrody, można rozpoznać po takich szczegółach jak Pegaz na tarczy Ateny i sposób umieszczenia jej włóczni. Za pośrednictwem Malarza Buta i Malarza Troilosa jego wpływ sięgał daleko poza własny warsztat, zapewniając mu miejsce wśród najwybitniejszych malarzy waz późnoarchaicznych Aten.
Tak, czasem stosował białe tło, ale tylko jako technikę uzupełniającą w malarstwie czarnofigurowym.
