Pejzaż z podróżnikiem
Po lewej wznoszą się dwie wysokie, kanelowane kolumny, których rzeźbione kapitele niemal zlewają się z niebem, a stojący pod nimi postument zdobią drobne płaskorzeźbione postacie. Na pierwszym planie płytki staw odbija skrawek błękitnego nieba, a nad nim przerzucono niski kamienny most o łukowatym przęśle. To właśnie te elementy podpowiadają, z jakim rodzajem obrazu mamy do czynienia: pejzażem zbudowanym z ruin, w którym architektura zachowała się tylko częściowo, a trawa zdążyła już wkroczyć na jej miejsce.
W katalogu muzealnym obraz figuruje jako pejzaż komponowany pod francuskim tytułem „Paysage composé, le voyageur”, a przedstawiona scena została opisana jako brama miejska, podróżnik, ruiny i zbiornik wodny. Wcześniejsze losy dzieła są udokumentowane: w 1776 roku trafiło w ręce kolekcjonera Marina de la Haye, następnie należało do Ludwika XVI, a ostatecznie stało się własnością Korony Francuskiej. Pierre Patel pracował nad dekoracją Gabinetu Miłości w Hôtel Lambert w Paryżu, razem z Simonem Vouetem i Eustache’em Le Sueurem. Dzieła z tego gabinetu nabył później Ludwik XVI; obecnie znajdują się w Luwrze. Źródła opisują tego rodzaju malarstwo jako dekoracyjne, o przejrzystej kompozycji i łagodnej, pastelowej kolorystyce, a także podkreślają, że na twórczość Patela silny wpływ wywarł Claude Lorrain.
Pierre Patel był francuskim malarzem XVII wieku, znanym przede wszystkim z pejzaży. Źródła różnią się co do roku i miejsca jego urodzenia: materiały anglojęzyczne podają rok 1605 i Pikardię, natomiast francuskie wskazują, że urodził się w Chauny w 1604 roku. Zgadza się jedynie, że zmarł w Paryżu w 1676 roku. W 1633 roku przyjęto go do cechu Saint-Germain-des-Prés, a w 1635 roku do Akademii Saint-Luc, co oznaczało początek jego zawodowej kariery artystycznej w stolicy.
Patel zawdzięczał swoją renomę talentowi do malowania pejzaży, a według francuskiego źródła należał do najzdolniejszych pejzażystów swojego pokolenia. Brał udział w ważnych przedsięwzięciach dekoracyjnych, między innymi przy wystroju Gabinetu Miłości w paryskim Hôtel Lambert, gdzie pracował u boku Simona Voueta i Eustache’a Le Sueura. Takie projekty świadczą o tym, że darzono go zaufaniem i powierzano mu ambitne zadania związane z dekoracją wnętrz.
Na jego twórczość silnie wpłynęła klasyczna tradycja pejzażowa Claude’a Lorraina. Patel wyspecjalizował się w obrazach przedstawiających ruiny, malowanych miękkimi, pastelowymi barwami i komponowanych tak, by były przejrzyste i łatwe w odbiorze — miały bowiem przede wszystkim służyć dekoracji. Mimo tej konsekwencji w twórczości potrafił jednak wprowadzać różnorodność. Miał syna, Pierre’a-Antoine’a Patela, urodzonego w 1648 roku, który również został malarzem, a później zasłynął z przedstawień ruin, kontynuując artystyczne dziedzictwo rodziny.
Materiał dostarcza nam kilku konkretnych informacji. Obraz namalował w 1646 roku Pierre Patel; jest to obraz olejny na płótnie. Udokumentowana historia jego własności prowadzi przez kolekcjonera o nazwisku Marin de la Haye, wymienionego w 1776 roku, następnie przez Ludwika XVI, a wreszcie przez Koronę Francuską. Tytuł katalogowy brzmi „Pejzaż z podróżnikiem”, a numer inwentarzowy muzeum to INV 7129. Materiał nie podaje, kto zamówił obraz ani gdzie po raz pierwszy go pokazano, więc nie będę zgadywać.
Najpierw zwróć uwagę na format: to dość wysokie i wąskie płótno, o wymiarach około 78 na 38 jednostek. Paleta jest łagodna, pastelowa: błękit nieba odbija się w nieruchomej wodzie stawu, a odległe wzgórza zanikają na tle pomarańczowożółtego horyzontu. Dwie postacie — jeździec i pieszy — stoją razem na zielonej ścieżce, a dwie kolejne wspinają się po kamiennych schodach ku ruinom wieży po prawej. Małe postacie widać także w otworze wysoko nad nimi. W prawym dolnym rogu znajduje się złamany pień drzewa i porozrzucane szczątki, które tworzą dla oka szorstki, naznaczony upływem czasu punkt oparcia. Powierzchnię obrazu opisuje się jako gładką i precyzyjnie opracowaną, bez widocznego podpisu ani inskrypcji.
Tak, jego syn i uczeń, Pierre-Antoine Patel, został cenionym malarzem ruin.
