Zdjęcie: Sailko
Prawnik (Wujek Dominique)
🎧 To dzieło ma audioprzewodnik – posłuchaj w aplikacjiPrzed tobą brodaty mężczyzna w niskiej, szarobrązowej czapce. Wpatruje się w widza bezpośrednio, z lekko zmarszczonymi brwiami. Jego ciężki, czarny płaszcz odcina się od jasnego tła, na którym widać przetarcia i spękania. Przyjrzyj się dłoniom: jedna unosi się przy jego lewym ramieniu, z palcami zgiętymi i luźno skrzyżowanymi, druga zaś spoczywa otwarta na piersi. Te dwa gesty nadają postaci pozę, która wydaje się zarazem powściągliwa i przemyślana.
Sama farba zasługuje na drugie spojrzenie. Paul Cézanne nakładał ją szpachlą, grubymi, kanciastymi, fasetowanymi pociągnięciami, najlepiej widocznymi w różach i odcieniach opalenizny na twarzy i dłoniach. Płaszcz jest gęsty i ciemny, niemal jednolity, a krawat w odcieniu miękkiego błękitu z liliową nutą ochładza ciepłe tony ciała. Z bliska powierzchnia jawi się jako układ płaszczyzn, a nie gładkie podobieństwo — i właśnie dlatego model wydaje się tak namacalnie obecny.
Obraz olejny na płótnie ma około 54 na 65 centymetrów. Trafił w ręce marszanda Ambroise’a Vollarda, jednego z pierwszych orędowników twórczości Paula Cézanne’a, a następnie do paryskiej kolekcji Auguste’a Pellerina. Przez kilka pokoleń pozostawał w rodzinie Pellerinów, zanim w 1991 roku wszedł do zbiorów państwa francuskiego, przyjęty w zamian za należności spadkowe. Następnie przekazano go do Musée d’Orsay, gdzie wisi do dziś.
Paul Cézanne był kluczowym francuskim malarzem postimpresjonistycznym, urodzonym 19 stycznia 1839 roku w Aix-en-Provence. Pochodził z zamożnej rodziny, co dało mu swobodę w dążeniu do sztuki, mimo oczekiwań ojca, by dołączył do rodzinnego biznesu bankowego. Jego wczesne wpływy obejmowały romantyzm i realizm, ale ostatecznie stworzył unikalny styl, który podkreślał strukturę i formę, łącząc impresjonizm z rodzącym się kubizmem.
Prace Cézanne'a charakteryzowały się powtarzalnymi pociągnięciami pędzla i charakterystycznym użyciem płaszczyzn kolorystycznych, co odzwierciedlało jego głębokie zaangażowanie w tematy. Początkowo spotkał się z sceptycyzmem i kpinami, ale znalazł wsparcie wśród innych artystów i kilku wnikliwych kolekcjonerów, co doprowadziło do jego pierwszej wystawy indywidualnej w 1895 roku. Jego innowacyjne podejście położyło fundamenty pod nowoczesną sztukę, zyskując tytuł "ojca nas wszystkich" od późniejszych mistrzów, takich jak Picasso i Matisse.
Pomimo burzliwych relacji z rodziną i krytykami, nieustanna pogoń Cézanne'a za artystyczną prawdą i odnową tradycyjnych metod ugruntowała jego miejsce w historii sztuki jako postaci transformacyjnej, której dziedzictwo wciąż inspiruje. Zmarł 22 października 1906 roku, pozostawiając po sobie dorobek, który głęboko wpłynął na kierunek nowoczesnej sztuki.
Zapomnij o lśniącej gładkości, jakiej można by oczekiwać od portretu z tego okresu. Tutaj farba została nałożona grubo, szpachlą, kanciastymi, fasetowanymi pociągnięciami. Postać ukazano frontalnie na płaskim, złamanej bieli tle, przetartym i popękanym, z rozsianymi po nim ciemnymi plamkami. Czarny płaszcz jest gęsty, niemal jednolity, a jego ciemna masa mocno odcina się od jasnego tła. Dłonie tworzą studium kontrastów: jedna unosi się po lewej, z palcami zgiętymi i luźno skrzyżowanymi, druga spoczywa otwarta na piersi. Postać wypełnia większą część płótna i znajduje się pośrodku, a obie dłonie ujmują tułów.
Francuski tytuł brzmi „Prawnik (Wujek Dominique)”, a modela zidentyfikowano w materiałach jako Auberta Dominique’a, prawnika. Obraz przez dziesięciolecia pozostawał w rękach rodziny Pellerinów, przechodząc kolejno w posiadanie Auguste’a Pellerina, jego córki Renée Lecomte i wnuczki, pani Louis de Chaisemartin, zanim w 1991 roku przyjęło go państwo.
